Phần III
Giải Đáp Vấn Nạn

4. Về một số xung khắc

a. Liên quan đến lòng nhân lành Chúa

38. H. Cuộc sống con người sao cực khổ quá, Tạo Hóa dựng nên con người để mà khổ sao?

Đ. 1. Khổ là một kinh nghiệm cụ thể, nhưng không phải mọi người đều khổ, và cũng không mấy ai khổ hoàn toàn mà chỉ từng lúc. Vậy khổ chỉ là chuyện tương đối, và không thuộc bản chất con người được Chúa tạo dựng.

2. Nguyên nhân gây ra đau khổ đa số là chính con người không sống theo trật tự của thiên nhiên, của Thượng Đế. Thí dụ: cái khổ do chiến tranh, do đàn áp bóc lột, do tham vọng đê tiện của con người… Nhiều thiên tai cũng do hành động của con người, chỉ một số ít trường hợp là rủi ro. Thiên Chúa không muốn những chuyện đó mà nó vẫn cứ xảy ra. Vì đa số là do lỗi con người.

3. Thiên Chúa dựng nên con người có mục đích chia sẻ hạnh phúc tuyệt đối của Người. Nhưng hạnh phúc đó không được ban ngay ở đời này, con người còn được đặt trong một thử thách để chứng tỏ tư cách xứng đáng được hưởng hạnh phúc này. Thử thách đó là: được đặt trong một thế giới còn bất toàn, con người được ban cho có lý trí, ý chí, sức mạnh và cả sự nâng đỡ của Thiên Chúa, đó là những tài năng tinh thần mà loài vật không được ban. Cùng với đức tin, con người phải biết sử dụng những tài năng đó một cách khôn ngoan, có hiệu quả, để làm chủ, thắng vượt, chế ngự, tránh né, hoặc ít ra cũng can đảm, kiên nhẫn chịu đựng… Nhờ đó chứng tỏ là một con người trưởng thành, hoàn thiện, xứng với phẩm giá của mình và đáng được hạnh phúc chân thực và vĩnh cửu mà Thiên Chúa đã dành sẵn cho sau này.  

b. Liên quan đến khoa học

39. H. Hình như Kinh Thánh của người Công giáo có những điều không phù hợp với khoa học?

Đ. Trong Kinh Thánh có những điều có vẻ phản khoa học, chẳng hạn: vũ trụ được tạo dựng trong vòng 6 ngày, mà thứ tự lại phi lý như có thảo mộc sinh sống trước khi có ánh sáng mặt trời, hay là tuổi tác của các Tổ phụ thọ cả hơn 900 năm, rồi đại hồng thủy ngập cả trái đất v.v… Nhưng ta nên hiểu rằng: Kinh Thánh, văn chương, nghệ thuật, khoa học… mỗi ngành có ngôn ngữ của nó. Ngôn ngữ của khoa học thì hiểu chính xác theo nghĩa đen của văn chương nghệ thuật và Kinh Thánh thì nhiều khi phải hiểu theo nghĩa bóng, nghĩa tượng trưng. Đằng khác, Kinh Thánh không có ý dạy khoa học mà chỉ dùng ngôn ngữ đa dạng để trình bày một giáo thuyết siêu việt có tính cụ thể mà thôi.

Hãy lấy thí dụ: Người Việt Nam cũng như người Phương Tây đều nói: “Mặt trời mọc ở đằng Đông”. Nếu hiểu theo khoa học thì hoàn toàn sai! (Trái đất quay chứ mặt trời đâu có di chuyển!) nhưng người ta vẫn cứ nói như thế vì nó diễn tả hiện tượng cách bình dân chứ không phát biểu một chân lý khoa học. Các họa sĩ siêu thực vẽ những bức họa chẳng bao giờ có trong thực tế mà cũng vẫn được khen là tài giỏi!

Trong Kinh Thánh, nhất là những gì xảy ra trước khi có con người, hoặc khi con người chưa có khả năng ghi chép, thì những biến cố đó phải được hiểu về ý nghĩa thiêng liêng hơn là về hiện tượng. Thí dụ: Trong việc tạo dựng: Ý thiêng liêng (Ý chính) là “mọi sự trên vũ trụ này đều nhờ Thiên Chúa mà hiện hữu, chứ không phải ngẫu nhiên mà có”. Đó là điều phải tin. Còn việc dựng nên trong 6 ngày thì chỉ là cách diễn tả, người ta không buộc phải tin y như vậy. Chuyện đại hồng thủy phải hiểu là biến cố đã xảy ra ở một miền nào đó thôi. Tuổi các Tổ Phụ được hiểu là rất cao, nhưng không hẳn phải đúng 930 tuổi như Ađam.

Cũng có những biến cố không hợp với khoa học, vì nó vượt trên khả năng cắt nghĩa của khoa học, như việc Chúa Giêsu Phục sinh, hoặc Người cho kẻ chết sống lại, hóa nước thành rượu v.v…

Nói tóm lại, trong Kinh Thánh: có những phần phải hiểu đúng theo nghĩa đen, nhưng có những phần phải hiểu theo nghĩa ám chỉ, nghĩa thiêng liêng, còn sự việc chỉ là cách diễn tả một chân lý trừu tượng. Không nên nhìn Kinh Thánh (cũng như văn chương nghệ thuật) qua con mắt nhà khoa học.

40. H. Đạo Công giáo làm khựng lại đà tiến của khoa học, chẳng hạn vụ đàn áp nhà bác học Galilê.

Đ. 1. Vụ ông Galilê. Ông Galilê, một nhà thiên văn Công giáo tài ba tạo được kính thiên văn có tầm hoạt động xa, đã chứng minh giả thuyết mới “Trái đất xoay chung quanh mặt trời”. Mới vì trước, cả thế giới vẫn theo thuyết của Ptôlêmê là mặt trời xoay chung quanh trái đất, và Kinh Thánh cũng nói “mặt trời sừng sững mọc lên…”. Qua việc làm này, ông bị một tòa án Giáo hội phạt chịu quản chế sống trong một biệt thự, sách bị liệt vào loại cấm, nhưng vẫn được viết sách và tiếp xúc với mọi người. Nhưng khoảng 30 năm sau, sách của ông được rút khỏi danh mục “sách cấm”. Về chuyện này, công bình mà nói:

- Ông bị phạt về kỷ luật hơn là về tín lý, vì gây xáo trộn, và vì ông đã hứa chỉ viết như một giả thuyết, nhưng đã không giữ lời hứa đó khi in sách. Trong số 7 vị xét xử chỉ có 5 ký tên. Đức Giáo Hoàng không có ý kiến gì.

- Dù sao đây cũng là một điểm đen trong lịch sử Giáo hội, mà lý do chỉ vì một số vị trong giáo quyền bấy giờ đã lầm lẫn giữa lãnh vực đức tin và khoa học trong Kinh Thánh.

2. Giáo hội có cản trở bước tiến của khoa học không?

Hiển nhiên là không mà còn ngược lại:

- Thuyết trái đất xoay quanh mặt trời không phải là thuyết của Galilê đề xuất. Hàng trăm năm trước, người đề xuất là Hồng Y Nicolas de Cuse, và rồi sau đó khoảng nửa thế kỷ: nhà bác học vật lý nổi tiếng, Linh mục Copernic cũng đã chứng minh cho lý thuyết trên. Tiếc là hai vị này không phát minh ra được kính thiên văn để xác minh, nên thuyết đó chưa được chấp nhận. Dầu sao cũng chính các giáo sĩ Công giáo đã mở màn cho lý thuyết hiện đại này.

- Người ta thống kê số nhà bác học nổi tiếng của thế kỷ XIX có khoảng hơn 300, thì số lớn trong đó là người Công giáo. Công nguyên được ấn định từ Giáo hội. Chính Đức Giáo Hoàng Grêgôriô cũng đã đóng góp vào việc ấn định niên lịch hiện sử dụng (vì trước đó có sự tính sai về thời gian).

- Giáo hội lan rộng tới đâu thì ở đó giáo dục, khoa học, nghệ thuật, văn chương… được phát triển mạnh mẽ tới đó. Như tại Việt Nam , chữ quốc ngữ là một công trình quí giá được khởi đầu do một số giáo sĩ Công giáo vào giảng dạy ở Việt Nam . Bao nhiêu công trình điêu khắc nghệ thuật, bao nhiêu sách vở tài liệu giá trị… đang được lưu giữ tại thư viện và viện bảo tàng Vatican đã giúp ích không ít cho thế giới.

Tóm lại, nếu chỉ vì một chấm đen nhỏ bé của vụ Galilê mà phủ nhận công trình đóng góp lớn lao của Giáo hội Công giáo cho khoa học, thì quả là một bất công quá lớn.  

c. Liên quan đến chính trị

41. H. Đạo Công giáo đã làm được gì tốt cho đất nước Việt Nam ?

Đ. Bản chất đạo Công giáo là yêu thương vì Thiên Chúa người Công giáo thờ là Thiên Chúa tình thương. Do đó Giáo hội Công giáo đi tới đâu là gieo rắc tình thương tới đó.

Các hoạt động tình thương của đạo Công giáo tại Việt Nam đại để là:  

1. Về văn hóa, nghệ thuật

- Chữ Quốc Ngữ. Đã bao nhiêu thế kỷ, dân tộc ta muốn có một thứ chữ riêng, dễ nhớ dễ học mà vẫn chưa tạo ra được. Do đó văn tự Trung Quốc khó học, khó nhớ, giữ mãi vị trí bá chủ. Chữ Quốc ngữ dân tộc ta sử dụng hôm nay là do các Linh mục Công giáo, đứng đầu là Cha Alexandre de Rhode hình thành và từng bước hoàn chỉnh dựa vào các mẫu tự La tinh.

Không ai có thể phủ nhận cái giá trị siêu đẳng của công trình này.

Mở mang dân trí . Nơi nào có nhà thờ, là chỗ đó có trường học. Trải qua nhiều thập niên. Giáo hội Công giáo Việt Nam đã đóng góp rất nhiều trong việc mở các trường từ mẫu giáo đến đại học để nâng cao dân trí. Giới trí thức Việt Nam đa số xuất thân từ các trường Công giáo.

- Công trình kiến trúc nghệ thuật. Rải rác khắp mọi nẻo đường đất nước, nhiều thánh đường nguy nga đã mọc lên. Có những kiến trúc tân kỳ như khu Thánh đường Phát Diệm đã góp mặt vào kho tàng văn hóa chung của đất nước.  

2. Về bác ái xã hội

- Nhiều bệnh viện đã được xây cất để phục vụ bệnh nhân.

- Nhiều nhà hưu dưỡng dành cho những người già cả, đơn chiếc và nghèo túng

- Nhiều cô nhi viện nhận và nuôi dạy các trẻ em bị bỏ rơi v.v…

Tại các cơ sở bác ái từ thiện, các bệnh viện công hay tư, các trại cùi… người tu sĩ Công giáo tận tụy hy sinh phục vụ ngày đêm. Họ làm việc vì tinh thần nhân đạo và vì lòng mến Thiên Chúa thể hiện qua những người đau khổ.

Tuy nhiên cái đáng nói nhất là đạo Công giáo dạy cho hàng triệu tín đồ của mình tinh thần đoàn kết yêu thương, đức công bằng chính trực, lòng xả kỷ, vị tha, và nếp sống văn minh tiến bộ…  

42. H. Đạo Công giáo hình như có một quá khứ không tốt đẹp vì có liên hệ với thực dân Pháp trong quá trình đánh chiếm và đô hộ Việt Nam .

Đ. Đọc lịch sử Công giáo, cũng như lịch sử vô tư của nước Việt Nam , chúng ta thấy:

1. Giáo hội Công giáo Việt Nam không bao giờ chủ trương cộng tác với bất cứ thế lực ngoại bang nào để khuynh đảo đất nước hay để dâng nộp xứ sở cho thực dân.

2. Người Công giáo Việt Nam nói chung, trong bất cứ thời đại nào, đều nhiệt tình đóng góp sức nguời sức của, chống ngoại xâm, xây dựng và bảo vệ đất nước.

Đạo Công giáo du nhập Việt Nam từ thế kỷ XVI, mãi đến thế kỷ XVIII, thực dân Pháp mới nhòm ngó và có ý đồ xâm lăng nước ta. Thời đó việc tìm kiếm thị trường buôn bán và chiếm đất đai hải ngoại làm thuộc địa nổi lên như một phong trào tại các nước Châu Âu. Người Pháp chẳng phải chỉ nhòm ngó có Việt Nam mà còn bao nhiêu nước khác ở khắp các lục địa, đặc biệt là Phi Châu. Như thế nguyên nhân đưa người Pháp đến Việt Nam không phải là đạo Công giáo mà chính là phong trào tìm thuộc địa của các nước Châu Âu.

Cái cớ người Pháp vịn vào để xâm lăng Việt Nam chẳng phải tại các vua chúa Việt Nam cấm đạo mà là vì công dân của họ bị bắt bớ, hành hạ và giết chết. Thực ra chính quyền Pháp đâu có thương mến gì đạo Công giáo hoặc có ý bênh vực gì các công dân đi truyền đạo của họ. Giả như không có cấm đạo, giết tín đồ… thì người Pháp cũng sẽ tìm ra cớ khác mà xâm lăng nước ta thôi. Nhưng đáng tiếc thay, vua chúa triều Nguyễn đã cấm đạo, đã tàn sát dã man đạo đồ, đạo trưởng, trong đó có các đạo trưởng người Pháp! Và đó là cái cớ để thực dân vịn vào mà thôn tính Việt Nam . Công bình mà xét, chính nhà cầm quyền Việt Nam hồi đó phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về cái nhục mất nước chỉ vì chính sách sai lầm đến ngu muội của họ đối với tôn giáo.

Trong quá trình thực dân Pháp đánh chiếm và cai trị nước ta, đã có nhiều người Việt Nam và ngoại quốc sống tại Việt Nam cộng tác, làm tay sai cho chúng. Những kẻ gọi là phản bội tổ quốc này đi với giặc cũng tại nhiều nguyên do: tiền tài, danh vọng, địa vị và cả nguyên do bị nhà nước săn đuổi vì đạo nữa. Ngoài cái nguyên nhân theo giặc để được vinh thân phì da đáng kết án, còn thì cứ thông thường mà xét: Nếu trong gia đình anh em ruột thịt cấu xé nhau, cá lớn nuốt cá bé, tất nhiên “cá bé”, để tự vệ, phải cầu cứu người dưng che chở thôi. Lúc đó, cái tội làm tan nát gia đình đâu phải của “cá bé” mà chính là của lũ “cá lớn” vậy!  

d. Liên quan đến các tôn giáo khác.

43. H. Trong truyện yêu thương giữa người Công giáo với người lương, tại sao lại ép người lương trở lại Công giáo?

Đ. Đạo Công giáo là đạo yêu thương (mến Chúa yêu người), mà yêu thương thì không thể bắt ép người ta được. Các bậc lãnh đạo trong Giáo hội hiểu rõ điều đó hơn ai hết nên không bao giờ bắt ép ai nhập đạo và cũng chẳng bao giờ rửa tội cho ai nếu biết họ xin nhập đạo chỉ vì nể nang, sợ sệt… chớ không phải vì thật tâm ước muốn.

- Tuy nhiên trong các cuộc hôn nhân khác đạo, phía Công giáo (cha mẹ hay người phối ngẫu) thường khuyên mời “đối tượng” trở lại đạo của mình, vì những lý do sau đây:

Phía Công giáo tin tưởng đạo mình là chân thật, là tối hảo. Người theo đạo nhờ Lời Chúa dạy và nghị lực Chúa ban mà cố gắng sống cho ra người đức hạnh… Do đó họ thấy rất nên và rất cần giới thiệu đạo mình cho “đối tượng” và muốn “đối tượng” cũng được hưởng các ân huệ của đạo như họ mà trở nên người tốt lành thánh thiện.

- Phía Công giáo nghĩ rằng: “Thuận vợ thuận chồng tát bể đông cũng cạn”. Cái thuận đây, là nếu vợ chồng cùng nhìn về một hướng, cùng đồng hành trên một con đường và cùng chung phương thế cần sử dụng để tiến tới mục đích tối hậu: Hạnh phúc lứa đôi. Đạo Công giáo đáp ứng được cái “thuận” ấy. Phía Công giáo ước muốn cho “đối tượng” cùng có một niềm tin như mình là vì vậy.  

44. H. Cha ông theo đạo nào, ta cũng theo đạo ấy, theo đạo khác dù hay hơn, là bất trung, bất hiếu?

Đ. Tục ngữ có câu: “Con hơn cha là nhà có phước”. Do đó

Nếu con cái học giỏi hơn,
Nếu con cái giàu sang hơn,
Nếu con cái có địa vị hơn, ắt cha mẹ rất vui sướng, rất hãnh diện.
Nhưng nếu cha mẹ đã thất học, đến lượt con cái cũng vẫn dốt nát.
Nếu cha mẹ suốt đời rau cháo, con cái vẫn cứ nghèo mạt,
Nếu cha mẹ đã sống đời đầy tớ, đến lược con cái cũng vẫn chỉ là tay sai, điếu đóm…
Thiết tưởng còn gì khổ đau cho cha mẹ hơn!

Bất trung bất hiếu

- Là nếu con cái bỏ đi mọi nề nếp gia phong mà chạy theo những thuyết lai căng, hết còn tín ngưỡng vào bất cứ tôn giáo nào.

- Là nếu con cái làm ngược ý cha mẹ, lao mình vào ăn chơi trác táng, biếng nhác học tập, lưu manh côn đồ… vừa phá tán sản nghiệp cha mẹ đã khổ công gây dựng vừa bôi tro trét trấu lên danh dự của tổ tiên.

Là nếu con cái khờ khạo đến nỗi không dám ở nhà lầu, không dám đi xe máy, xe hơi, không dám học hành đỗ đạt cao, không dám sử dụng những thành quả tiến bộ của khoa học hiện đại… Chỉ vì xưa kia cha mẹ nghèo khổ, ở nhà tranh, đi chân đất!...

Về phương diện đạo giáo cũng vậy, nếu con cái tìm được chân lý mà theo… cha mẹ sẽ mỉm cười sung sướng vì thấy con cái may mắn hơn mình, khôn ngoan hơn mình, phúc đức hơn mình. Ngược lại nếu cứ nhất định không theo vì nghĩ rằng: “Cha mẹ đạo nào, con đạo ấy” thì chắc chắn cha mẹ sẽ buồn khổ y như trường hợp thấy con cái nhất định không chịu đi giày chỉ vì cha mẹ xưa kia suốt đời đi chân đất!  

45. H. Tôi muốn theo đạo vì thấy rõ là Chân lý, nhưng chỉ ngại mang tiếng là theo đạo vợ (hay đạo chồng).

Đ. Không phải hễ biết Chúa, hễ hiểu Thánh Kinh, có khi thuộc lòng nhiều câu nhiều đoạn… là đương nhiên có đức tin, có thể trở thành người có đạo!  

Đức tin phải do Chúa ban cho mới được. Thiên Chúa lại ban đức tin cho người ta qua rất nhiều hình thức: có người mãi đến tuổi hoa niên mới được nghe nói về Đức Kitô, rồi tìm đọc Phúc âm để hiểu biết thêm, cuối cùng mộ mến và tin theo Ngài. Có người bị tai nạn hay bệnh tật vào nằm bệnh viện, may mắn được một y tá tận tình chăm sóc. Hỏi ra thì mới biết y tá đó là một tín đồ thuần thành của Chúa v.v… Vì mến người y tá đó mà họ mến đạo của người ấy luôn.

Riêng bạn, có lẽ trước đây chưa bao giờ bạn nghĩ đến Chúa. Nhưng Chúa thì vẫn nghĩ đến bạn và đã tạo cơ hội cho bạn gặp một người Công giáo (vợ hay chồng của bạn) để rồi từ một tình thương trong sáng giữa hai người, bạn tìm hiểu Chúa và cuối cùng quyết tâm theo Chúa!

Công giáo là đạo chung của mọi người, của tôi cũng như của bạn. Người bạn trăm năm của bạn chỉ là “cơ hội” giúp bạn tìm gặp Chúa như bao nhiêu trường hợp của những người khác. Như thế thì đâu còn lý do để bạn “ngại mang tiếng theo đạo vợ (hay đạo chồng)”.