HỌC HỎI KINH THÁNH
Bài dạy của Cha Tổng Đại Diện Phaolô Lưu Văn Kiệu

CHÚA NHẬT THÁNH GIA THẤT

Giáo hội đặt lễ Thánh gia liền sau lễ giáng sinh một phần là để cho chúng ta thấy Chúa Giêsu xuống thế làm người, đã muốn có một cuộc sống y như tất cả mọi người khác: có quê hương xứ sở, có gia đình, một phần nữa là muốn chúng ta nhìn gương của hai người gần gũi Chúa Giêsu nhầt là Mẹ Maria và Thánh Giuse người đã được phước đón nhận Chúa Giêsu trong đời sống chúng ta. Chúng ta phải đối xử với nhau thế nào cho phải lẽ, cho xứng đáng với danh hiệu Kitô hữu. Từ tình thương, mối dây liên hệ giữa chúng ta với Chúa Giêsu sẽ đưa đến tình thương, dây liên hệ giữa chúng ta với nhau trong đại gia đình Giáo hội.

BÀI ĐỌC I. Sir. 3, 3-7. 14- 17a
+ Tác giả đang bàn đến những bổn phận chúng ta phải làm nếu chúng ta muốn trung thành với Chúa. Trong các bổn phận đó, bổn phận đối với cha mẹ, đứng hàng đầu. Ở đây tác giả như cắt nghĩa rộng hơn điều đã nói trong sách Xuất Ai cập 20,12. Trong khung cảnh đó tác giả nói đến những phần thưởng dành cho kẻ hiếu thảo đối với cha mẹ: được sống lâu, được con cái hiếu thảo lại, được Chúa nhận lời. Chúng ta thấy toàn là những phần thưởng ở đời này vì thời tác giả sống chưa có những ý kiến rõ rệt về đời sau. Nhưng tác giả đi xa hơn sách Xuất Ai cập một điểm: là lòng hiếu thảo đền bù tội lỗi

Đàng khác chúng ta thấy câu chuyện của ông Giacóp và những việc chúc lành chúc dữ của ông, có ảnh hưởng rất nhiều đối với đoạn văn của tác giả: hiếu thảo thì được cha mẹ chúc lành, mà được cha mẹ chúc lành là được Chúa chúc lành.

+ Câu 3: “Thiên Chúa suy tôn người cha trong con cái, cũng có quyền lợi của bà mẹ trên đàn con”. Chúng ta thấy có thể hiểu tương đương như nói: Thiên Chúa đã sắp đặt để cha mẹ tìm thấy vinh quang của mình nơi con cái, còn mẹ già khi gối mỏi chân chùng thì nhờ vào đàn con, hoặc hưởng phần gia tài tuy theo số con cái đông hay ít như câu chuyện bà Anna mẹ ông Samuel. Nhưng dịch giả đoạn văn này trong Bible Jérusalem chú thích: “Thiên Chúa suy tôn…” bằng cách công bố bổn phận thảo kính cha mẹ. Ex 20, 12; Deut,16; 27, 16

+ Câu 7: bản tiếng Hy lạp: Ai vâng lời Chúa thì làm vui lòng mẹ. Bản dịch phụng vụ theo bản Vulgata nên dịch: ai vâng lời cha sẽ làm vui lòng mẹ.

+ Câu 16: theo bản tiếng Latinh: “ Nam pro peccato matris restituetur tibi bonum”, nhưng trong “Ordo lectiorum” thì bảo rõ phải hiểu câu đó theo bản Hy lạp. Là bản Hy lạp để thế này:15. Một việc bác ái làm với người cha sẽ không bị quên lãng, và sẽ được kể như một việc đền bù tội lỗi cho ngươi. Không biết bản dịch Phụng vụ dịch theo ai mà lại để: của biếu cho mẹ sẽ đền bù tội lỗi.

ÁP DỤNG CỤ THỂ.
+ Chúng ta là những linh mục trẻ, cha phó, dì nhỏ, chủng sinh, giáo dân có thể đọc lại phần đầu chương 3 nầy để suy gẫm bổn phận của chúng ta đối với cha sở, các cha già, các dì đầu, các cha giáo, những bực làm cha mẹ thiêng liêng của chúng ta.

+ Chúa dạy chúng ta: trật tự gia đình là trật tự Chúathiết lập. Ai kính sợ Chúa, thì phải tôn kính cha mẹ. Thành thử chúng ta không thể nói: quyền của cha mẹ, sự dạy dỗ của cha mẹ là chuyện lỗi thời, là khuôn khổ của xã hội phong kiến còn sót lại, để mượn chiêu bài giải phóng con cái mà lật đổ nền tảng gia đình do Chúa thiết lập. Đó là chúng ta đi ngược lại ý muốn của Thiên Chúa, Đấng không bao giờ lỗi thời.

+ Kinh thánh cho thấy việc thảo kính cha mẹ nhiều lúc cũng cực khổ, nặng nề, nhất là khi cha mẹ già yếu không còn làm nổi hoặc không sinh ích lợi cho con cái, hoặc trí khôn mờ kém. Do đó mới gọi việc thảo kính là việc đền bù tội lỗi là việc đáng hưởng. Chớ nếu cha mẹ còn nuôi nấng chúng ta hoặc còn cho tiền cho bạc, chắc gì việc thảo kính là không vụ lợi? Cũng như giá trị đức vâng lời của chúng ta chỉ được tỏ hiện khi bề trên dạy điều không hợp ý với chúng ta; sự kính nể của chúng ta đối với các linh mục hết khả năng hoặc không còn trách nhiệm mục vụ mới là sự kính nể siêu nhiên hoàn toàn.

BÀI ĐỌC II. Col 3, 12- 21.
+ Thánh Phaolô dựa vào phép Rửa tội để rút ra những kết luận cụ thể cho đời sống luân lý của tín hữu Côlossê. Chúng ta đã chết cho con người cũ và đã mặc lấy Chúa Kitô (13-12), và nhất là mặc lấy bác ái (14- 15), trong tất cả mọi sự phải sống như Chúa Kitô (16- 17), cách đặc biệt áp dụng nguyên tắc trên vào đời sống gia đình, trong liên lạc giữa vợ chồng con cái (18- 22).

+ Những nhân đức mà thánh Phaolô đề ra, mới xem qua, chúng ta nghĩ rằng đó là một số nhân đức cần thiết cho liên lạc hằng ngày với nhau mà thánh Phaolô lấy làm ví dụ. Nhưng nhìn kỹ lại, chúng ta thấy đó là những nhân đức, những tâm tình mà Kinh thánh hầu như chỉ dành riêng cho Thiên Chúa: từ bi, nhân hậu, dịu hiền, nhẫn nại. Điều này giúp chúng ta phăng ra giềng mối của lý luận hết sức chặt chẽ của thánh Phaolô.

Đức bác ái như bao gồm tất cả các nhân đức khác, hoặc các nhân đức khác là cách thể hiện cụ thể của nhân đức bác ái. Mà đức bác ái của người Kitô hữu đây không phải là một tâm tình nhân loại, cũng không phải là chuyện biết cách ăn ở đời nhân đạo của người phàm, mà đây là một sự trình diễn lại đức bác ái của Thiên Chúa. Đây là một ơn Chúa ban cho chúng ta để chúng ta có thể sống chính đường lối, cách thức của Thiên Chúa. Đức bác ái đây như một hột giống của đời sống Thiên Chúa được gieo vào trong chúng ta, chúng ta làm cho nó lớn lên, nẩy nở trong đời sống chúng ta, để đời sống rập khuôn theo đời sống của Thiên Chúa. Mà đó chính là một áp dụng cụ thể của nguyên tắc đã nêu trên: chịu phép rửa là chết cho con người cũ để mặc lấy con người mới là chính Chúa Kitô.

Chúng ta thử lấy một nhân đức cụ thể để làm thí dụ: sự tha thứ. Thiên Chúa đã tha thứ cho anh em, anh em cũng hãy tha thứ như vậy cho nhau: Không phải chỉ có nghĩa là chúng ta đã nhận sự tha thứ, bây giờ hãy cho lại. Mà thánh Phaolô muốn đặt chúng ta “về” nguồn của sự tha thứ của người Kitô hữu: qua cái chết và sự sống lại, Chúa Kitô đã trở thành hiện thân của sự tha thứ của Thiên Chúa đối với chúng ta. Bởi vì Thiên Chúa đã muốn đặt nơi Người tất cả sự sung mãn và nhờ Người giao hòa tất cả mọi vật về với Người, thực hiện giao hòa đó trong máu của thập giá Người (Col 1, 19-20). Qua phép rửa tội, chúng ta được liên kết với sự giao hòa này, liên kết với sự tha thứ của Thiên Chúa. Trở thành một thân thể với Người, chúng ta trở thành những người tiếp nối hành động tha thứ cứu chuộc này. Thành thử nếu như chúng ta có tha thứ, không phải là vì chúng ta theo một lối sống nhứt định nào đó, mà là chúng ta thực hiện lại chính động tác tha thứ nguyên thủy của Thiên Chúa. Thánh Phaolô còn đi hơn điều đã được nói trong Phúc âm: chúng ta phải tha thứ vì đã được tha thứ. Chúng ta được gia nhập vào cộng đoàn của Thiên Chúa thứ tha, thì chúng ta được đặc ân sống theo lề lối của cộng đoàn đó.

Thành thử, nói tóm lại, đặc điểm của đời sống luân lý công giáo là làm quen với những cách thức của Chúa, thực hiện lại những cách thức đó, tiếp nối những cách thức đó với anh em chúng ta.

ÁP DỤNG CỤ THỂ.
+ Chúng ta thấy xung quanh chúng ta có nhiều tôn giáo dạy nhiều điều hay lẽ phải, không khác gì những điều luân lý công giáo dạy chúng ta bao nhiêu. Vậy luân lý công giáo có gì khác hơn? Thánh Phaolô trả lời chúng ta: chúng ta sống như Chúa, nói hay hành động nhân danh Chúa, sống trong Chúa. Tất cả đời sống luân lý của chúng ta không phải chỉ là cố gắng của loài người mà là một sự liên hệ chặt chẽ, sống động với Chúa Giêsu Kitô. Lý tưởng của chúng ta chính là con người của Chúa Giêsu; phương tiện của chúng ta vừa là thiện chí phát xuất từ lòng người, mà cũng là sự trợ giúp thần thiêng phát xuất từ lòng Chúa.

+ Chúng ta phải tha thứ như Chúa đã tha thứ: không phải chỉ bằng lời nói, chỉ bỏ qua, mà Chúa tìm đến với chúng ta, thương yêu chúng ta hết lòng, ban cho chúng ta tất cả, đến cả con người của chính Chúa, Chúa tha thứ chúng ta đến nỗi, Chúa chẳng những không còn nhớ gì hết về lỗi đã qua, mà còn cho chúng ta dịp tốt để làm lại cuộc đời.  

PHÚC ÂM. Mt 2, 13-15, 19- 23.
+ Bài Phúc âm có hai phần rõ rệt:
13- 15: Thánh gia trốn sang Ai cập.
19- 23: Thánh gia từ Ai cập trở về và định cư tại Nazareth .

Nếu cần một tựa chung cho hai phần có lẽ phải nói là chính Chúa Giêsu từ Ai cập trở về, vì ngay cả trong phần tả việc trốn sang Ai cập, tác giả trích dẫn câu Thánh kinh: “từ Ai cập, Ta đã gọi con Ta về”. Chúng ta nhớ một trong những chủ đề chánh của các chương đầu của Phúc âm thánh Matthêu là chứng minh Chúa Giêsu là Israel mới. Mà chúng ta biết Israel trở thành dân Chúa thật sự ngày mà Chúa gọi họ ra khỏi Ai cập, tác giả không ngoài mục đích cho thấy khi từ Ai cập về, Chúa Giêsu đóng vai Isrel mới, và điều đó được long trọng tuyên bố ở sông Giordanô: “Này là Con Ta rất yêu dấu…”.

+ Tư tưởng nổi bật nhất trong đoạn Phúc âm này là Chúa Giêsu đến để thực hiện những gì Thiên Chúa đã báo trước trong Cựu ước về Đấng Cứu thế. Do đó mà trong các câu chuyện tác giả chỉ giữ lại những chi tiết nào thật cần thiết để chứng minh điều đó thôi.

+ Tư tưởng rõ rệt thứ hai: cho dầu người ta có gian ác, có tìm cách cản trở, chương trình của Chúa định trước vẫn thực hiện trọn vẹn. Mà còn hơn như vậy nữa: Chúa dùng chính sự ngăn trở của loài người để thực hiện chương trình của Chúa: thật là dùng giáo giặc để diệt giặc. Câu chuyện của Hêrôđê tìm giết Chúa, chẳng những không cản trở mà Chúa còn dùng nó để thực hiện điều Kinh thánh báo trước.

ÁP DỤNG CỤ THỂ.
+ Gia đình đẹp lòng Chúa nhứt trên trần gian phải là gia đình của Giuse này. Vậy mà chúng ta thấy Chúa không chìu chuộng, dành mọi ưu tiên vật chất cho gia đình này đâu: con còn nhỏ và phải lặn lội xa quê hương, nhứt là Mẹ Maria buồn vì thấy người ta muốn giết con mình mới sinh, rồi tiếp tục cuộc sống đơn sơ nghèo hèn. Chúng ta có buồn Chúa vì để chúng ta nghèo, gặp hoạn nạn không?