Giáo
Phận Vĩnh Long hình thành như thế nào?
I. LƯỢC SỬ
Từ khi dòng Phanxicô chịu trách nhiệm vùng Sài Gòn Hạ và các tỉnh miền Tây, công việc truyền giáo tại đây bắt đầu phát triển mạnh, đặc biệt Cha José García coi sóc vùng Chợ Quán năm 1723.
Năm 1699, Đc Cha Perez viết thư xin các Cha dòng Phanxicô ở Manila đến giúp, công việc truyền giáo phát triển mạnh, nhất là khi Đức Khâm sai Toà Thánh phân chia lại các vùng truyền giáo. Cha José García coi sóc vùng Chợ Quán (1723), ngài đến tận Cái Hô, Cái Mơn, Cái Nhum. Ngày 2-7-1740, Đc Cha Elzéar-François des AChards de la Baume, khâm sai Toà Thánh, ra quyết định phân chia cho các Cha dòng Phanxicô phục vụ từ Thủ Đức tới Hà Tiên với số giáo dân là 5.500. Năm 1749, Cha Francisco Hermosa ở Thủ Ngữ. Ngày 12-7-1768, Thánh bộ Truyền giáo phân khu vực Cahon (Thủ Ngữ), Nan-khu, Tleng cho các thừa sai thuộc Thánh Bộ và Hội Thừa Sai Paris coi sóc.
Ngày 16-6-1800, Đc Cha Jean Labartette Gioang lập dòng Mến Thánh Giá tại Cái Nhum. Năm 1844, Đc Cha Dominique Lefèbvre Ngãi lập dòng Mến Thánh Giá Cái Mơn. Các Cha dòng Phanxicô cùng với nam nữ tu sĩ và giáo dân đã phát triển thêm nhiều giáo xứ, giáo họ cho đến năm 1813 và hầu hết các Cha trở về Manila. Từ năm 1822, Vĩnh Long còn một số Cha dòng Phanxicô ngành Capuxinô, đa số là người Ý, các thừa sai của Thánh Bộ hoạt động từ thời Đc Cha Bá Đa Lộc như Cha Francisco Disan Michele ở Cái Nhum. Tháng 6-1821, Cha Odorico Giomei di Collodi Phương cập bến cửa Hàn, Cha xuống vùng Chợ Quán học tiếng và phong tục với Cha Giuseppe Maria, sau ít tháng, Cha được cử đến miền Lục Tỉnh có trụ sở chính ở Cái Mơn, đến năm 1834, Cha lãnh triều thiên tử đạo. Cái Nhum là trung tâm truyền giáo của các Cha dòng Phanxicô trên một thế kỷ, Cha Phương là vị cuối cùng của dòng phục vụ tại đây.
Năm 1850, Cái Nhum, Cái Mơn, Bãi Xan trở thành giáo xứ lớn, có linh mục phục vụ. Chính thời kỳ bách hại này, giáo phận và các giáo xứ vẫn phát triển mạnh. Các linh mục, nam nữ tu sĩ thường xuyên đến phục vụ tại các họ đạo và gia đình.
Trong thời các vua nhà Nguyễn cấm đạo (1833-1862), và nhóm sĩ phu tàn sát Công giáo (1867-1872), các thừa sai, linh mục, tu sĩ và giáo dân đã dùng mạng sống để minh chứng Tin Mừng Đức Kitô trước nhà cầm quyền, trong số này nổi bật là Cha Thánh Philiphê Phan Văn Minh và Thánh Giuse Nguyễn Văn Lựu (trùm họ).
Ngày 08-01-1938, Tòa Thánh ra sắc chỉ thành lập giáo phận Vĩnh Long, bao gồm các tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh, Bến Tre và phần đất nằm ở tả ngạn sông Hậu, tức tỉnh Sa Đéc sau nầy, và cử Cha Phêrô Ngô Đình Thục (Huế) làm Giám mục.
Hiện tình, giáo phận Vĩnh Long nằm trọn trong các tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh, Bến Tre và một phần của tỉnh Đồng Tháp.
Khi được thành lập, năm 1938, (xem thơ chung 1938 (pdf)
Giáo phận gồm có:
- 45.318 giáo dân.
- 07 giáo xứ chính, 28 giáo xứ phụ, 106 họ đạo, 34 nhà thờ, 93 nhà nguyện.
- 01 Giám mục Đại diện Tông tòa.
- 03 linh mục người nước ngoài.
- 47 linh mục Việt Nam. (xem danh sách lm 1938 (pdf)
- 43 nam tu sĩ.
- 338 nữ tu (có 12 nữ tu dòng nước ngoàl).
(Theo thống kê trong “Công Giáo Việt Nam 1945 - 1995” CG và DT xuất bản 1995, tr. 341).
